منابع : اعيان الشيعة ، 8 / 149 ؛ التفسير و المفسرون ، 1 / 87 ؛ رجال ابن داود ، 236 ، رجال ، طوسى ، 50 ؛ رجال‌كشى ، 93 ؛ جامع الرواة ، 1 / 545 ؛ سه مقاله در تاريخ تفسير و نحو ، 55 ؛ معجم رجال الحديث ، 11 / 181 ؛ منتهى المقال ، 203 . تفسير ابن عباس ، [ تنوير المقباس ] اثر عبد الله بن عباس بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف معروف به ابن عباس ( 3 پ ه - 68 ق ) از كبار صحابه . روايت شده است كه حضرت رسول الله ( ص ) دربارهء وى دعا فرمودند « الّهم فقّهه فى الدّين و علّمه فى التأويل . . . » و دعاى پيغمبر ( ص ) مستجاب گرديد و بر اثر دانش وسيعش و احاطهء كامل به تفسير و تأويل قرآن كريم او را ترجمان القرآن مىخوانند و نيز او را وارث علوم رسول الله ( ص ) مىدانند . ( - ابن عباس ، دايرة المعارف تشيع ، 1 / 344 ) . مفسرين فريقين روايات او را در تفسيرهاى خويش ذكر مىكنند . تا به آنجا كه حدود نيمى از احاديث وارده در تفسير قرآن كريم از ابن عباس روايت شده است . قسمتى از تفسير وى نخست در بمبئى در 1280 ق به چاپ رسيد . سپس در بولاق به سال 1290 ق چاپ دوم گرديد و مكررا در ايران و هندوستان و بيروت به چاپ رسيده است و شمس الدين محمد سخاوى در الضوء اللامع آن را به محمد بن يعقوب فيروزآبادى ( م 817 ق ) نسبت داده كه مرادش جمع و تدوين آن است و همچنين است صاحب كشف الظنون . در نسخهء چاپى ، سند اول آن منتهى مىگردد به عمار بن عبد المجيد هروى كه نيز او از على بن اسحاق سمرقندى ( م 237 ق ) روايت كرده است و سمرقندى از محمد بن مروان سدى صغير ( م 186 ق ) روايت مىنمايد و او از محمد بن السائب كلبى ( م 146 ق ) روايت كرده است و او از ابى صالح ميزان بصرى و او از ابن عباس . سيوطى در الاتقان خود طرق روايات تفسير ابن عباس را ضبط كرده است . ابن نديم دربارهء او مىنويسد : « كتاب ابن عباس ، به روايت مجاهد ، و